Ihlamur:
(Linde / Tilleul / Linden tree /
Linder tree / Tilia / Tilia silvestris / Linden) Haziran-agustos
aylari arasinda beyazimsi-sari renkli, hos kokulu çiçekler açan, yüksek boylu
agaçtir. Genellikle ormanlarda tabiî olarak bulunursa da, süs agaci olarak park ve
bahçelerde de yetistirilmektedir. Yapraklari sapli, ucu sivri, kenarlari disli, taban
kisimlari kalp biçiminde, üst yüzü yesil, alt yüzü beyazimsi yesil ve tüylüdür.
Çiçekler, en az üçü bir arada olmak üzere sarkik durumlar teskil eder. Çiçek
örtüsü kayik seklinde, sarimsi-yesil renktedir. Meyveleri küre sekilli ve tek
tohumludur.Ihlamur agaci filizden iyi büyür. Azami bir sene yasar.
Ihlamurun, kis ihlamuru (T. cordata), yaz ihlamuru
(T. platyphyllos), kirmizi ihlamur (T. rubra) ve gümüsî ihlamur (T. tomentosa) gibi
türleri bulunmaktadir.
Türkiye’de
yetistigi yerler: Marmara ve Karadeniz bölgesi.
Kullanildigi yerler: Güzel kokulu çiçeklerinden
dolayi ve bir gölge agaci olarak yetistirilir. Ihlamur çiçegi yatistirici, idrar
verici, gögüs yumusatici ve balgam söktürücü olarak çay halinde kullanilir.Ihlamur
çiçegi banyosunun da yatistirici bir özelligi vardir. Balla karistirilip içilirse mide
ülserine faydalidir. Kan dolasimini düzenler.
Isırgan:
(Brennessel / Ortie / Nettle / Urtica
membranacca / Urtica urenus / Urtica diocia) Mayis-agustos
aylari arasinda çiçek açan, 20-100 cm boyunda, virânelik, yol kenarlari ve duvar
diplerinde bulunan bir senelik tek evcikli otsu bir bitkidir.Gövdeleri dik, 4 kösemsi,
basit veya tabandan îtibâren dallanmistir. Üzerinde yakici tüyleri bulunur.Yapraklar
sapli, oval sekilli ve disli kenarli, üst tarafi koyu yesil renkli ve parlak olup, yakici
tüylerle kaplidir. Erkek ve disi çiçekler bir arada olmak üzere yapraklarin koltugunda
uzunca sapli küçük durumlar teskil ederler.Çiçek örtüsü 4 parçalidir.Meyveleri
esmer renkte ve findiksidir.Tohum, yag ihtiva eden bir besi dokuya sahiptir.
Türkiye’de
yetistigi yerler: Hemen hemen bütün Anadolu.
Kullanildigi yerler:Tâze ve güneste kurutulmus
dallari kullanilir.Yapraklarinda formik asit ve nitratlar bulunmaktadir. Bu bitkinin
yakici tüylerinde formik asit bulundugu birçok yerlerde kayitli ise de tüylerin
tasidigi usarede asetilkolin ve histamin vardir. Eskiden romatizma ve siyatikte
kullanilirdi. Yapraklarindan hazirlanan infüzyon saç dökülmesine karsi tatbik edilir.
Köklerinden sari renkli boya elde edilmektedir. Ayrica, aybasi kanamalarini düzenler,
balgam söktürür. Burun kanamasini keser. Haricen tatbik edilirse, çibanlarda faydali
oldugu bilinmektedir.
Ispanak:
(Spinat / Spinach / Spinacia
oleracea) Kis sebzesi olarak yetistirilen, iki evcikli, kazik
köklü, otsu bir bitkidir. Mutedil, serin rutubetli havalardan hoslanir. -5 dereceden
sonra zarar görmeye baslar. Kurak ve sicaklik ise yapraklarini sertlestirip tohuma
kalkmasini tesvik eder. Bu sebeble ziraati sonbahar ile ilkbahar arasinda yapilir. Bir sap
üzerinde salkim durumunda sarimsi renkte çiçekler açar. Çiçeklerin taç yapraklari
yoktur. Erkek ve disi çiçekler ayri ayri bitkilerde bulunur. Sâyet ispanak zamaninda
toplanmazsa tohuma kaçar ve kartlasir. Memleketimizde sonbaharda ekimi yapilir. Iki-üç
ay içerisinde ürün alinir. Kumlu-killi ve gübreli topraklarda iyi ürün alinabilir.
Dikenli ve dikensiz tohumlu iki çesidi vardir.
Dikenli ispanak: Tohumlari köseli
ve dikenli, yapraklari yirtmaçli, uçlari ise mizrak gibidir. Kisa dayanikli (-8, -10
dereceye dayanir), lezzetlidir.
Dikensiz ispanak: Tohumlari dikensiz, yuvarlakça,
yapraklari genis ve yirtmaçsiz ince naziktir. En fazla ekilen bu çesittir.
Türkiye’de yetistigi yerler: Sebze olarak
heryerde yetistirilir. Anavatani Kafkasya ve Afganistan’dir.
Kullanildigi yerler: Içinde A,B,C,D
vitaminleri vardir. Proteince de zengindir. Daha çok sebze olarak, pisirilerek veya
salata hâlinde yenilir. C vitamini ve demirce zengin bir kis sebzesidir. Vücudun
dayanikliligini artirir. Agiz, bogaz ve gögüs hastaliklarinda faydalidir. Hamilelerde
özellikle tavsiye edilir. Kansizligi giderir ve ruhi çöküntüyü azaltir.
Igde: (Ölweide / Olivier / Sauvage / Oleaster / Elaeagnus /) Kisin yapraklarini döken veya
dâimâ yesil kalan, çali veya agaç hâlinde olan, çok dallanmis, dikenli veya dikensiz
odunsu bitkilerin meyvesine denir. Agacinin, sürgünleri çogunlukla dikenlidir.
Tomurcuklari küçük, kisa saplidir. Yapraklar dar, serit hâlinde ve tam kenarlidir.
Yapraklar ve sürgünler gümüsî renkli tüylerle örtülmüstür. Haziranda açan
çiçekler kisa salkimlar halinde sürgünlerin asagi kisminda kümeler hâlinde yer alir.
Çiçeklerin dis tarafi gümüsî beyaz, iç tarafi sari renkte olup, çok hos kokuludur.
Igdenin vatani Akdeniz bölgesidir. Kus igdesi adi verilen Eleognus angustifolia,
Anadolu’nun hemen hemen her tarafinda yetisir. Bag ve bahçe kenarlarinda çit
bitkisi olarak da kullanilir. 7-8 m boylanabilir ve baygin kokuludur. Bu türün meyvesi
makbul olmayip, kültüre alinmis olan çesidine, E. angustifolia varyete orientalis
denir.
Kullanildigi yerler: Anadolu’da
bag ve bahçelerde tatli meyvelerinden dolayi meyve agaci olarak yetistirilmektedir.
Meyveleri zeytin meyvesi büyüklügünde ve sarimsi-kahve renginde olup yenilebilir. Bagirsak
bozukluklarini ve agiz pasini gidermek için kullanilir.
Incirçiçegi:
(Mayisçani / Müge /
Convallaria majalis / Muguet) Zambakgillerden, ok biçimindeki
yapraklari arasinda, ince bir sap üzerinde küçük çan biçiminde beyaz çiçekler açan
bir süs bitkisidir. Boyu 20 cm kadardir. Çiçekleri beyaz ve üzüm salkimi seklindedir.
Yemisleri küçük ve kirmizidir. Kokusu çok güzeldir.
Kullanildigi yerler: Hekimlikte kalp
çarpintilari için kullanilir. Ev ilaçlarinda kesinlikle kullanilmaz.
Incir:
(Feigenbaum / Figuier / Fig tree
/ Yemis / Ficus caria / Figue) Mart-nisan aylarinda çiçek açan,
1,5-6 m yüksekliginde, süt tasiyan iki evcikli bir agaçtir. Yabanî olarak bulunursa
da, daha çok yetistirilir. Yemis olarak da bilinir. Erkek bitkiler Ficus carica varyete
caprificus (baba incir), disi bitkiler Ficus carica varyete domestica (yenen incir) ismini
alirlar. Çiçekler, çukurlasarak armut biçimini almis ve etlenmis olan çiçek
tablasinin iç çeperinde toplu bir hâlde çiçek durumlarini teskil ederler. Baba
incirin çiçek durumunda çiçek tablasinin agiza yakin kisimda erkek çiçekler, daha
asagi kisimlarinda ise mazi çiçegi denilen verimsiz disi çiçekler bulunmaktadir.
Yenilmekte olan incirin tozlasmasi mazi böcekleri (Blastophaga grossorum) tarafindan
yapilmaktadir. Böcekler yumurtalarini mazi çiçeklerinin yumurtaliklarina birakirlar.
Genç böcekler çiçek tablasini terk ederken, çiçek tablasinin agiz kismina yakin
bulunan olgun erkek organ basçiklarina süründüklerinden, üzerlerindeki çiçek
tozlari ile gitmis olduklari disi bir bitkinin disi çiçegini dölleyebilirler.
Olgunlasma esnâsinda çiçek tablasinin çeperiyle, çiçegin taç yapraklari etlenip
tatlilasarak incir denen yalanci meyve hâsil ederler. Asil meyveler esmer renkli olan
sert çekirdegimsi kisimlardir. Yurdumuzda incir en çok Izmir-Aydin yöresinde
yetistirilmektedir. En meshur ve en lezzetli incir de Izmir inciridir. Izmir incirinin
disinda seker inciri, mor incir, Sultan Selim inciri, yediveren inciri, kavak inciri ve
patlican inciri gibi çesitleri de vardir. Sultan Selim ve kavak inciri Istanbul ve
çevresinde yetistirilen mor renkli ve tatli bir incirdir. Incirin kurutulmusu da çok
degerli olup, iyi bir besin kaynagidir. Kuru incirlerin de ince kabuklu ve çok tatli olan
“sari lop” ve kalin kabuklu hafif yesilimsi “gök lop” gibi çesitleri
vardir.
Türkiye’de
yetistigi yerler: Ege veAkdeniz bölgesi.
Kullanildigi yerler: Incir meyvelerinde seker,
organik asitler, sâbit yag ve vitaminler (A,B,C) vardir. Meyveleri gerek yas olarak gerek
kuru olarak yenmektedir. Kuru meyveler balgam söktürücü olarak, yumusatici olarak
kullanilir. Halk arasinda sütle kaynatilan incir ses kisikligina karsi kullanilir. Incir,
kalbe ferahlik verir. Kuluncu ve sindirim organi sancilarini giderir. Ayrica, yas dallari
kirildiginda akan sütümsü beyaz sivi, nasir ve sigillere sürülürse tedavi eder.
Itüzümü:
(Köpeküzümü / Yandiran /
Solanum nigrum / Black nightshade / Morelle noire) Patlicangillerden,
ormanlarda yetisen bir bitkidir. Çiçekleri beyaz, meyveleri parlak beyazdir. Meyvesi,
yapraklari ve çiçekleri kullanilir. Bir uzman tavsiyesi olmadan, ev ilaçlarinda
kullanilmamasi gerekir.Bir uzman tavsiyesi olmadan, ev ilaçlarinda
kullanilmamasi gerekir.Tibbi tedavide sik kullanilan ve fazla alindigi zaman öldürücü
bir zehir olan atropin maddesi içerir.
Kullanildigi yerler: Romatizmal ve mafsal
agrilarini keser. Aybasi düzensizligini ve rahim hastaliklarini giderir.
Izlanda
Likeni: (Izlanda yosunu / Lichen d'Islande / Lichen Islandicus) Parmeliaceae adi verilen bir çesit yosundur. Daglarda
ve ormanlardaki kayalarin üzerinde bulunur. Zeytinyesili renginde, dantel gibi tirtili
parçalar halindedir. Yaz aylarinda toplanip kurutulur. Müsilajli ilaç yapiminda
kullanilir. Terkibinde "Lichenin" "Dekstrolikenin"
ve "Cetrarin" vardir.
